Czy naprawdę chodziło o 42 małe dzieci?

Werset 23 opisuje grupę, która wyszła z miasta Betel i szydziła z Elizeusza. W hebrajskim tekście występuje określenie:

נְעָרִים קְטַנִּים — ne'arim qetannim

Składa się ono z dwóch wyrazów:

• Na'ar — chłopiec, młodzieniec, młody sługa; znaczenie zależy od kontekstu.
• Qatan — mały, młody, niewielki, niekiedy także mniej znaczący.

Nasz pierwszy wniosek: tekst nie pozwala dokładnie ustalić wieku tych osób. Nie mamy podstaw, by z całą pewnością mówić o kilkuletnich dzieciach. Ale nie możemy też twierdzić, że byli to na pewno dorośli mężczyźni.

Dla porównania w 1 Królewskiej 3:7 Salomon nazywa siebie na'ar qatan — młodym, niedoświadczonym człowiekiem, choć sprawuje już władzę królewską.

To pokazuje, że hebrajskie określenie nie musi oznaczać małego dziecka. Co oznaczały słowa „Idź w górę, łysy!”?

Hebrajski tekst brzmi:

עֲלֵה קֵרֵחַ — aleh qereach

Dosłownie:

„Wstępuj, łysy!” lub „Idź w górę, łysy!”.

Zwróciliśmy uwagę na ważny kontekst. Wcześniej, w 2 Królewskiej 2:11, Eliasz zostaje zabrany do nieba. A niedługo potem młodzi ludzie wołają do Elizeusza: „Idź w górę!”. Słowa te więc mogą oznaczać coś więcej niż zwykłą kpinę z wyglądu proroka. Być może szydzili z jego prorockiego posłannictwa: „Ty również idź w górę, tak jak Eliasz!”.

Dlaczego ważne jest Betel?

Elizeusz szedł do Betel. A Betel nie było przypadkowym miastem. W 1 Królewskiej 12:28–33 czytamy, że Jeroboam ustanowił tam jeden z ośrodków kultu złotego cielca. Miasto było więc związane z odstępstwem religijnym północnego królestwa Iszraela. W tym kontekście szydzenie z proroka JHWH mogło wyrażać także pogardę dla jego posłannictwa.

Ale uwaga: tekst nie mówi wprost, że wszyscy młodzi ludzie byli czcicielami cielca ani że działali na polecenie kapłanów Betel. Nie możemy tego dopowiadać. Czy Elizeusz sam zesłał niedźwiedzice?

W 2 Królewskiej 2:24 czytamy, że Elizeusz odwrócił się, zobaczył szydzących i przeklął ich w imieniu JHWH. Następnie z lasu wyszły dwie niedźwiedzice. Ważne rozróżnienie:

Elizeusz wypowiedział przekleństwo w imieniu JHWH, ale tekst nie opisuje mechanizmu pojawienia się zwierząt ani nie mówi, że prorok sam posiadał moc rozkazywania niedźwiedzicom.

Możemy powiedzieć, że narrator łączy te wydarzenia, przedstawiając je jako poważną konsekwencję znieważenia proroka. Czy niedźwiedzice zabiły 42 osoby?

To był jeden z najważniejszych punktów naszego wcześniejszego rozważania.

Hebrajski czasownik użyty w 2 Królewskiej 2:24 to:

וַתְּבַקַּעְנָה — wattevaqqa'nah

Pochodzi od rdzenia בקע — b-q-ʿ, oznaczającego między innymi rozdzierać, rozłupywać, rozszczepiać.

W tekście czytamy, że niedźwiedzice rozszarpały lub rozdarły 42 osoby z tej grupy.

Ale zauważcie:

Nie napisano wprost, że wszystkie 42 osoby zmarły.

Nie oznacza to, że obrażenia były lekkie. Opis przedstawia bardzo gwałtowne wydarzenie, które mogło mieć śmiertelne skutki. Nie mamy jednak informacji o liczbie zabitych ani o dalszych losach poszkodowanych.

Dlatego stwierdzenie „niedźwiedzice zabiły 42 małe dzieci” wykracza poza dosłowną informację zawartą w tekście. Czy można porównać to wydarzenie z Prawem Mojżesza?

W Księdze Kapłańskiej 26:21–22 JHWH zapowiada konsekwencje uporczywego nieposłuszeństwa Iszraela, w tym zesłanie dzikich zwierząt.

Jest to interesujące tło dla opisu z 2 Królewskiej.

Nie oznacza jednak, że narrator wprost cytuje ten fragment ani że wyjaśnia wszystkie szczegóły wydarzenia przez odwołanie do tego przekleństwa przymierza. Możemy dostrzec podobieństwo motywu sądu, zachowując ostrożność interpretacyjną. Dlaczego wydarzenie zostało opisane zaraz po zabraniu Eliasza?

To również istotne.

W 2 Królewskiej 2:19–22 Elizeusz uzdrawia wodę w Jerychu.

Następnie w Betel spotyka się z szyderstwem.

Widzimy więc dwa przeciwstawne obrazy:

Takie zestawienie może podkreślać, że Elizeusz rzeczywiście przejął prorockie posłannictwo Eliasza. Jego działalność wiąże się zarówno z błogosławieństwem, jak i z sądem.

Nasz najważniejszy wniosek

Uporządkujmy to, co ustaliliśmy:

1. Nie znamy dokładnego wieku 42 poszkodowanych. Hebrajskie określenie nie ogranicza ich jednoznacznie do małych dzieci.
2. Słowa „Idź w górę, łysy!” mogły być szyderstwem z prorockiego posłannictwa Elizeusza i nawiązaniem do zabrania Eliasza.
3. Betel było miejscem związanym z odstępstwem Iszraela, co stanowi ważne tło historyczne.
4. Elizeusz przeklął szydzących w imieniu JHWH.
5. Tekst mówi o rozszarpaniu 42 osób przez dwie niedźwiedzice, ale nie podaje wyraźnie, że wszystkie zmarły.
6. Nie znamy wszystkich okoliczności tego wydarzenia, dlatego nie powinniśmy przypisywać młodym ludziom czynów ani intencji, których narrator nie opisuje.

I jeszcze jedna ważna myśl,

Nie powinniśmy wykorzystywać tego fragmentu do usprawiedliwiania przemocy wobec dzieci ani osób, które okazują brak szacunku.

Pan Jeszu uczył swoich uczniów innego sposobu reagowania na wrogość.

Łukasza 9:54–55 opisuje, jak Jakub i Jan chcieli sprowadzić ogień z nieba na samarytańską wieś, która nie przyjęła Pana Jeszu. On jednak zganił ich.

To nie usuwa trudności związanej z opisem Elizeusza, ale przypomina nam, że powołani mają postępować zgodnie z nauką i przykładem Pana Jeszu.

I na koniec chciałbym szczególnie podkreślić wcześniejsze ustalenie:

Nie możemy twierdzić więcej, niż mówi tekst: 42 osoby zostały rozszarpane, lecz ich dokładny wiek i liczba zmarłych nie zostały podane. To bardzo ważne, ponieważ ten fragment bywa przedstawiany w sposób znacznie bardziej kategoryczny niż pozwala na to tekst hebrajski.

Chwała Panu Jeszu

Stanisław sługa Pana Jeszu.